Hơi Thở

           Ðề mục quán niệm hơi thở như là đề mục chủ yếu trong việc thiền tập. Nuôi dưỡng hơi thở để bồi dưỡng sức khỏe, quân bình sự sinh hoạt của thân và tâm. Hơi thở không điều hòa thì thân thể mệt mỏi, tâm không có sự an định, trong sáng. Trong kinh Quán Niệm có đề cập đến 16 phương pháp thở để chấm dứt suy tư, vọng niệm, đưa thân tâm về nhất như, quán chiếu cảm thọ và thực tướng vạn hữu.
           Hơi thở là yếu tố quan trọng bậc nhất của sự sống. Những lúc ngộp thở, những lúc ở chỗ thiếu khí trời ta cảm thấy buồng phổi đau ran và toàn cơ th ể như rã rời, phân tán. Ðược thở có khí trời để thở thật là sung sướng, thật là hạnh phúc tuyệt vời.
          Ta phải biết theo dõi hơi thở ra vào đều đặn trong khi nghe chuông, nghe Pháp thoại, đi thiền hành, vào bàn ăn, nhà tắm... Bài kệ điều hơi thở thầy thiền chủ dạy sau đây, ta phải học thuộc lòng để thực tập về hơi thở, kim soát hơi thở:

  Thở vào tâm tĩnh lặng 
Thở ra miệng mỉm cười 
An trú trong hiện tại 
Giờ phút đẹp tuyệt vời

          Ðây là then chốt của bài thực tập về hơi thở:
          "Khi thở vào tôi biết tôi đang thở vào; khi thở ra tôi biết tôi đang thở ra. Tôi thở trong chánh niệm tôi biết tôi đang thở trong chánh niệm; khi thở trong thất niệm, tôi biết tôi đang thở trong thất niệm. Chánh niệm là ánh sáng, thất niệm là bóng tối. Tôi phải thiết lập ngay chánh niệm bằng cách điều hòa hơi thở của tôi. Nhờ có chánh niệm vững chãi mà tôi có định tâm và trí tuệ cũng từ đó có mặt. Có trí tuệ là tôi tháo gỡ được mọi vướng mắc ý niệm và tôi vượt thoát được khổ đau, ách nạn do ý niệm tạo tác."
           Ngày xưa đức Phật đã dạy cho La Hầu La phải biết thở để đối trị sự buồn lo, tạp niệm. Ta hãy tự cho mình là một La Hầu La bé bỏng, chưa biết gì mấy về Ðạo. Ta nên tập thở để được an lạc ngay trong giờ phút này. Ta tập thở để dẫn đầu cho các công phu tu trì khác được phát triển, tiến đến trạng thái an tâm, định tâm, rũ bỏ mọi lo âu, sợ hãi và dẫn đến tự tại.
 

Nụ Cười

          Trong một buổi Pháp thoại, đức Phật cầm hoa sen đưa cao lên giữa đại chúng, mọi người đều yên lặng ngơ ngác, riêng chỉ có tôn giả Ca Diếp mỉm cười. Nụ cười của Tôn Giả Ca Diếp tỏa ra sự an lạc tuyệt cùng của nội tâm, biểu thị sự rạng rỡ và đồng hóa với tuệ giác của các bậc giác ngộ. Ðức Phật đã truyền Tâm Ấn tiếp nối chánh pháp cho vị cao đệ tử của Ngài thắp sáng chánh pháp và nối dài trong thế gian.
          Chỉ một cái mỉm cười mà đạt đạo, được sáng tỏ chân lý của sự sống. Với nụ cười của Tôn Giả Ca Diếp, theo ý của Phật:
          "Ðại chúng, bông hoa này là một thực tại mầu nhiệm, khi tôi cầm nó đưa lên trước đại chúng, tất cả chúng ta đều có cơ hội tiếp xúc với bông hoa. Cơ hội ấy là một cơ hội đồng đều. Tiếp xúc được với bông hoa tức là tiếp xúc được với thực tại mầu nhiệm, tiếp xúc với sự sống. Ma Ha Ca Diếp đã mỉm cười trước tiên. Trong đại chúng đây, có những vị không tiếp xúc được với bông hoa. Ðó là vì trong tâm của quý vị còn có những chướng ngại. Có những vị đặt câu hỏi: vì cớ gì mà sa môn Gotama hôm nay đưa cành hoa lên? Vì tâm các vị ấy đang bận rộn về những ý tưởng, cho nên các vị ấy không tiếp xúc được với bông hoa.
          Ðại chúng, đắm chìm trong suy tư là một trong những nguyên do khiến cho nhiều người xưa nay không tiếp xúc được với thực tại..."
          Ta chưa thể có nụ cười "thành công" như nụ cười của Tôn Giả Ca Diếp, nhưng ta có đủ ý thức thường trực để có nụ cười luôn nở trên môi, ít nhất là trong khóa tu. Cười là một bông hoa, cười là một vẻ đẹp thiên tú, một tác phẩm nghệ thuật siêu nghệ thuật. Ta có mệt đến đâu, có khổ tâm đến đâu mà mỉm cười được là giải thoát rồi. Có thể vì quá lo lắng, vì quá phiền hà nhiều chuyện nên ta quên cười, quên cái đẹp nhất của sự sống. Buổi sáng vừa thức dậy ta nên tập nở nụ cười trên môi:

  Thức dậy miệng mỉm cười 
Hăm bốn giờ tinh khôi 
Xin nguyện sống trọn vẹn 
Mắt thương nhìn cuộc đời

          Ta hãy nhìn nụ cười luôn nở trên môi các đức Phật. Ngài dạy chúng ta đem nụ cười gieo rắc tình thương cho mọi loài chúng sanh. Thông thường, nụ cười được người đời cho là hoa trái của những hạt nhân tốt. Hôm qua tôi được một người bạn thân lâu năm không gặp đến thăm, nụ cười liền nở trên môi tôi. Em bé được cho ăn một cái kẹo, bèn nở một nụ cười hồn nhiên, đưa tay đón nhận món quà ưa thích. Ðó là những nụ cười rạng rỡ và hồn nhiên.
          Bây giờ, ta hãy nở Nụ Cười Nhân, tức là chính ta gây ý thức an lạc để nụ cười có mặt trong ta. Nụ cười mà ta đang cố ý tập để có lúc ban đầu thì sẽ hơi gượng gạo, nhưng dần dà, nụ cười ấy sẽ trở thành tự nhiên. Ta nên Tập Cười bất cứ lúc nào thuận tiện, để cởi bỏ những phiền muộn thường muốn xâm chiếm tâm hồn ta. Ta cũng nên tập cười khi gặp những điều bất ưng phiền toái. Nụ cười là một phương tiện hữu hiệu để đối trị với những niềm đau, nỗi khổ trong cuộc đời.
          Trên mặt chúng ta có trên hằng trăm ngàn bắp thịt, và mỗi lần ta cau có, những bắp thịt ấy đều co quắp lại. Nếu chúng nói được, chúng có thể thốt lên, "Anh ơi, anh có biết mỗi lần anh nhăn mặt là mỗi lần anh làm cho chúng tôi đau lắm không..." Khi ta cười, ta buông thả tất cả các bắp thịt trên mặt của ta. Nở nụ cười trên môi, bạn sẽ ngạc nhiên về sự thay đổi trong người và bạn sẽ ngạc nhiên về những cái nhìn cảm mến của người chung quanh. Trong gia đình mà ai cũng có nụ cười tươi mát là gia đình ta đang có hạnh phúc và một phước báu lớn nhất trên đời. 
 


 Hãy nhìn đời bằng con mắt từ ái 
Nở nụ cười trên mặt và trong tim.
 



 

Thích Tịnh Từ 
Cẩm Nang Hướng Dẫn Khóa Tu Học
Mục Lục